در فرایند IVF (لقاح آزمایشگاهی)، پس از لقاح تخمک و اسپرم در آزمایشگاه، جنین برای چند روز در شرایط کنترلشده کشت میشود تا مراحل اولیه رشد خود را طی کند. یکی از مهمترین مراحل رشد جنین، رسیدن آن به مرحله بلاستوسیست (Blastocyst) است؛ مرحلهای که معمولاً در روز پنجم یا ششم پس از لقاح اتفاق میافتد.
انتقال بلاستوسیست به رحم یکی از روشهای رایج انتقال جنین در درمانهای کمکباروری است و در صورت مناسب بودن شرایط جنین و رحم، میتواند به عنوان بخشی از برنامه درمانی IVF مورد استفاده قرار گیرد.
♦ بلاستوسیست چیست؟
جنین در روزهای نخست پس از لقاح، بهسرعت تقسیم میشود و از چند سلول به ساختاری پیچیدهتر تبدیل میشود. در حدود روز پنجم تا ششم، جنین میتواند به مرحلهای به نام بلاستوسیست برسد. بلاستوسیست ساختاری است که از بخشهای سلولی متفاوتی تشکیل شده است. بخشی از سلولها در ادامه در تشکیل جنین نقش دارند و بخش دیگری در شکلگیری بافتهای خارججنینی از جمله جفت مشارکت میکنند.
رسیدن جنین به مرحله بلاستوسیست، یکی از نقاط مهم در ارزیابی روند رشد جنین در آزمایشگاه جنینشناسی است.
♦ انتقال بلاستوسیست چگونه انجام میشود؟
در صورتی که تیم درمان تصمیم به انتقال جنین در مرحله بلاستوسیست بگیرد، جنین مناسب پس از ارزیابیهای آزمایشگاهی انتخاب میشود. سپس جنین با استفاده از یک کاتتر ظریف از طریق دهانه رحم به داخل رحم منتقل میشود.
این فرایند معمولاً یک اقدام کوتاه و کمتهاجمی است و در بسیاری از موارد نیازی به بیهوشی ندارد.
پس از انتقال، جنین در صورت فراهم بودن شرایط لازم میتواند به پوشش داخلی رحم متصل شود و فرایند لانهگزینی آغاز شود.
♦ چرا انتقال جنین در مرحله بلاستوسیست انجام میشود؟
یکی از دلایل اصلی انتقال بلاستوسیست این است که جنین تا مرحله پنجم یا ششم رشد در محیط آزمایشگاه کشت شده و توانایی ادامه رشد آن در این مرحله قابل ارزیابی است. انتقال در مرحله بلاستوسیست همچنین میتواند امکان انتخاب تعداد محدودی از جنینهای مناسبتر برای انتقال را فراهم کند و به تیم درمان کمک کند تا برنامه انتقال جنین را متناسب با شرایط هر فرد تنظیم کند.
با این حال، رسیدن جنین به مرحله بلاستوسیست به معنی تضمین بارداری نیست. موفقیت درمان به عوامل متعددی از جمله سن فرد، کیفیت تخمک و اسپرم، ویژگیهای جنین، وضعیت رحم و آندومتر، شرایط پزشکی و عوامل مرتبط با درمان بستگی دارد.
♦ آیا همه جنینها به مرحله بلاستوسیست میرسند؟
خیر. همه جنینهایی که پس از لقاح تشکیل میشوند، الزاماً تا روز پنجم یا ششم به مرحله بلاستوسیست نمیرسند.
این موضوع بخشی از روند طبیعی رشد جنین است و توقف رشد برخی جنینها در طول کشت آزمایشگاهی لزوماً به معنای وجود مشکل در عملکرد آزمایشگاه نیست. رشد جنین به عوامل مختلفی وابسته است و همه جنینها ظرفیت یکسانی برای ادامه رشد ندارند.
بنابراین، تعداد جنینهای اولیه با تعداد بلاستوسیستهای قابل انتقال یا قابل انجماد یکسان نیست.
♦ آیا انتقال بلاستوسیست احتمال بارداری را افزایش میدهد؟
انتقال جنین در مرحله بلاستوسیست در شرایط مناسب میتواند مزایایی داشته باشد، اما نمیتوان گفت انتقال بلاستوسیست بهتنهایی تضمینکننده بارداری یا همیشه موفقتر از انتقال جنین در مراحل زودتر است.
انتخاب زمان مناسب برای انتقال جنین باید بر اساس شرایط فرد، تعداد و کیفیت جنینها، وضعیت رحم و اندومتر و نظر تیم درمان انجام شود.
در برخی شرایط ممکن است انتقال جنین در مرحله دیگری از رشد، گزینه مناسبتری باشد.
♦ بعد از انتقال بلاستوسیست چه اتفاقی میافتد؟
پس از انتقال، جنین برای ادامه رشد و در صورت فراهم بودن شرایط، برای لانهگزینی در آندومتر رحم فرصت خواهد داشت.
در این دوره ممکن است فرد علائمی مانند احساس کشش یا ناراحتی خفیف در ناحیه لگن، لکهبینی خفیف یا هیچ علامت خاصی را تجربه کند. وجود یا نبود علائم بهتنهایی نمیتواند موفقیت یا شکست انتقال جنین را مشخص کند.
معمولاً پزشک زمان مناسب انجام آزمایش بارداری را تعیین میکند و بهتر است نتیجه درمان بر اساس آزمایش و نظر پزشک ارزیابی شود، نه علائم روزهای پس از انتقال.
♦ آیا بعد از انتقال بلاستوسیست نیاز به استراحت مطلق است؟
در اغلب موارد، استراحت مطلق پس از انتقال جنین توصیه نمیشود؛ مگر اینکه پزشک بر اساس شرایط خاص فرد توصیه دیگری داشته باشد.
پس از انتقال، رعایت دستورهای دارویی و مراقبتی تیم درمان اهمیت بیشتری دارد. همچنین بهتر است از فعالیتهای شدید یا شرایطی که پزشک منع کرده است، پرهیز شود.
♦ آیا یک بلاستوسیست خوب حتماً منجر به بارداری میشود؟
خیر. کیفیت ظاهری بلاستوسیست یکی از معیارهای ارزیابی جنین است، اما حتی یک بلاستوسیست با کیفیت مناسب نیز نمیتواند موفقیت بارداری را تضمین کند.
توانایی لانهگزینی جنین حاصل تعامل پیچیدهای میان جنین و محیط رحم است و عوامل مختلفی میتوانند بر نتیجه انتقال اثر بگذارند.
به همین دلیل، در درمان ناباروری بهتر است نتیجه هر انتقال بر اساس مجموعه شرایط فرد و روند درمان ارزیابی شود، نه فقط بر اساس درجه یا ظاهر جنین.
پرسشهای متداول درباره انتقال بلاستوسیست
♦ انتقال بلاستوسیست در روز چندم انجام میشود؟
بلاستوسیست معمولاً در روز پنجم یا ششم پس از لقاح شکل میگیرد و انتقال جنین در این مرحله، در صورت مناسب بودن شرایط، انجام میشود.
♦ آیا انتقال بلاستوسیست دردناک است؟
انتقال جنین معمولاً روشی کوتاه و کمتهاجمی است و بسیاری از افراد آن را بدون درد قابل توجه تجربه میکنند؛ هرچند میزان ناراحتی میتواند در افراد مختلف متفاوت باشد.
♦ چند بلاستوسیست را میتوان منتقل کرد؟
تعداد جنین قابل انتقال به شرایط فرد، سن، وضعیت جنینها، سابقه درمان و تصمیم تیم پزشکی بستگی دارد. در بسیاری از موارد، هدف انتقال تعداد محدودی از جنینها برای کاهش خطر بارداری چندقلویی است.
♦ آیا میتوان بلاستوسیست را منجمد کرد؟
بله. بلاستوسیستهای مناسب میتوانند با روشهای استاندارد انجماد جنین، از جمله ویترایفیکیشن (Vitrification)، منجمد و برای استفاده در سیکلهای بعدی نگهداری شوند.
♦ آیا بلاستوسیست بهتر از جنین روز سوم است؟
هیچ پاسخ یکسانی برای همه افراد وجود ندارد. انتخاب مرحله مناسب انتقال به شرایط هر بیمار، تعداد و کیفیت جنینها و نظر تیم درمان بستگی دارد.