پس از لقاح آزمایشگاهی، جنین وارد مرحلهای از تقسیمات سلولی سریع میشود که به آن مرحله کلیواژ (Cleavage Stage) میگویند؛ در این مرحله تعداد سلولها افزایش مییابد، اما اندازه کلی جنین تغییر نمیکند.
در روز دوم یا سوم پس از لقاح، جنین معمولاً به مرحله ۶ تا ۸ سلولی میرسد. در این زمان، تیم تخصصی جنینشناسی پژوهشگاه رویان با بررسی شاخصهای مورفولوژیک از جمله تعداد و یکنواختی سلولها و میزان قطعهقطعه شدن (فرگمنتیشن)، کیفیت و روند رشد جنینها را ارزیابی میکنند.
در صورت مهیا بودن شرایط اندومتر رحم و کیفیت مطلوب جنینها، ممکن است تصمیم بر انتقال جنین در روز سوم گرفته شود. تعیین بهترین زمان انتقال (روز سوم یا مرحله بلاستوسیست) کاملاً شخصیسازیشده بوده و بر اساس سن، تاریخچه باروری، تعداد و کیفیت جنینهای تشکیلشده توسط پزشک معالج و تیم جنینشناسی انتخاب میشود.
♦ انتقال جنین روز سوم چگونه انجام میشود؟
در صورتی که انتقال جنین در مرحله کلیواژ برای بیمار انتخاب شود، جنین مناسب پس از ارزیابی آزمایشگاهی انتخاب میشود.
سپس جنین با استفاده از یک کاتتر بسیار ظریف از مسیر دهانه رحم وارد حفره رحم میشود. این فرایند معمولاً کوتاه و کمتهاجمی است و در بسیاری از موارد بدون نیاز به بیهوشی انجام میشود.
پس از انتقال، جنین باید به رشد خود ادامه دهد و در صورت فراهم بودن شرایط مناسب، مراحل بعدی رشد را طی کرده و به سمت مرحله بلاستوسیست پیش برود. پس از آن، در صورت تداوم رشد، فرایند لانهگزینی در آندومتر رحم میتواند آغاز شود.
♦ چرا ممکن است انتقال جنین در مرحله کلیواژ انجام شود؟
انتقال در مرحله کلیواژ به این معناست که جنین در روزهای ابتدایی رشد، معمولاً پیش از رسیدن به مرحله بلاستوسیست، به رحم منتقل میشود.
انتخاب این روش میتواند به عوامل مختلفی بستگی داشته باشد؛ از جمله:
• تعداد جنینهای تشکیلشده • کیفیت و روند رشد جنینها • شرایط فرد و سابقه درمان ناباروری • وضعیت رحم و آندومتر • شرایط آزمایشگاه جنینشناسی • نظر پزشک و تیم جنینشناسی
بنابراین، انتقال جنین روز سوم یک انتخاب درمانی فردمحور است و نمیتوان یک مرحله از انتقال جنین را برای همه بیماران بهترین گزینه دانست.
♦ تفاوت انتقال جنین روز سوم و انتقال بلاستوسیست چیست؟
تفاوت اصلی این دو روش در مرحله رشد جنین هنگام انتقال به رحم است.
در انتقال مرحله کلیواژ، جنین معمولاً در روز دوم یا سوم پس از لقاح به رحم منتقل میشود؛ در حالی که در انتقال بلاستوسیست، جنین تا حدود روز پنجم یا ششم در آزمایشگاه کشت میشود و سپس در صورت رسیدن به مرحله مناسب، انتقال انجام میگیرد.
♦ آیا همه جنینهای روز سوم به بلاستوسیست تبدیل میشوند؟
خیر. همه جنینهایی که تا مرحله کلیواژ رشد میکنند، الزاماً به مرحله بلاستوسیست نمیرسند.
ادامه رشد جنین به مجموعهای از عوامل وابسته است و برخی جنینها ممکن است در مراحل بعدی رشد متوقف شوند.
این موضوع یکی از دلایلی است که تیم درمان در انتخاب روش انتقال، شرایط فرد و تعداد و کیفیت جنینهای موجود را در نظر میگیرد.
♦ بعد از انتقال جنین روز سوم چه اتفاقی میافتد؟
پس از انتقال جنین در مرحله کلیواژ، جنین در محیط رحم به رشد خود ادامه میدهد. در صورت تداوم رشد مناسب، جنین به مرحله بلاستوسیست میرسد و سپس میتواند وارد مراحل منتهی به لانهگزینی شود. در روزهای پس از انتقال ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد یا علائمی مانند ناراحتی خفیف لگنی یا لکهبینی مشاهده کند. وجود یا نبود این علائم بهتنهایی نشاندهنده موفقیت یا عدم موفقیت انتقال جنین نیست.
زمان انجام آزمایش بارداری نیز باید بر اساس برنامهای باشد که پزشک یا تیم درمان تعیین میکند.
♦ آیا بعد از انتقال جنین روز سوم باید استراحت مطلق داشت؟
در بیشتر موارد، استراحت مطلق پس از انتقال جنین ضروری نیست؛ مگر اینکه پزشک با توجه به شرایط خاص بیمار توصیه دیگری داشته باشد.
پس از انتقال، مصرف منظم داروهای تجویزشده و رعایت توصیههای تیم درمان اهمیت دارد. همچنین بهتر است از فعالیتهای شدید یا مواردی که پزشک منع کرده است، پرهیز شود.
♦ آیا بعد از انتقال جنین روز سوم، امکان لانهگزینی وجود دارد؟
بله. جنین پس از انتقال میتواند به رشد خود در رحم ادامه دهد و در صورت فراهم بودن شرایط مناسب، پس از رسیدن به مراحل بعدی رشد، فرایند لانهگزینی را آغاز کند.
لانهگزینی یک فرایند پیچیده است که به تعامل میان جنین و آندومتر رحم وابسته است و عوامل مختلفی میتوانند بر آن تأثیر بگذارند.
پرسشهای متداول درباره انتقال جنین در مرحله کلیواژ
♦ انتقال جنین کلیواژ در روز چندم انجام میشود؟
انتقال جنین در مرحله کلیواژ معمولاً در روز دوم یا سوم پس از لقاح انجام میشود و در بسیاری از موارد منظور از آن انتقال جنین روز سوم است.
♦ جنین روز سوم چند سلول دارد؟
تعداد سلولهای جنین در روز سوم میتواند متفاوت باشد و ارزیابی جنین تنها بر اساس تعداد سلولها انجام نمیشود. جنینشناس ویژگیهای مختلف جنین را در کنار یکدیگر بررسی میکند.
♦ آیا انتقال جنین روز سوم دردناک است؟
انتقال جنین معمولاً روشی کوتاه و کمتهاجمی است و بسیاری از افراد آن را بدون درد قابل توجه تجربه میکنند، اگرچه میزان ناراحتی میتواند در افراد مختلف متفاوت باشد.
♦ انتقال جنین روز سوم بهتر است یا روز پنجم؟
هیچ پاسخ یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. انتقال جنین روز سوم و انتقال بلاستوسیست هر دو میتوانند در شرایط مناسب مورد استفاده قرار گیرند و انتخاب روش مناسب به شرایط بیمار و وضعیت جنینها بستگی دارد.