میکرواینجکشن (ICSI) چیست؟

مراحل انجام، کاربردها و احتمال موفقیت


میکرواینجکشن یا ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection) یکی از روش‌های پیشرفته کمک‌باروری است که در آن، یک اسپرم منفرد و منتخب با استفاده از تجهیزات میکروسکوپی دقیق، مستقیماً به داخل سیتوپلاسم تخمک تزریق می‌شود.
تفاوت عمده این روش با IVF معمولی در نحوه نفوذ اسپرم است؛ در IVF اسپرم‌ها در مجاورت تخمک قرار می‌گیرند تا لقاح خودبه‌خود صورت گیرد، اما در ICSI این کار توسط متخصص جنین‌شناسی انجام می‌شود. به همین دلیل، میکرواینجکشن گزینه‌ای ایده‌آل در موارد ناباروری با عامل مردانه یا سابقه عدم لقاح در IVF کلاسیک محسوب می‌شود.

♦ تفاوت IVF و میکرواینجکشن چیست؟


هر دو روش IVF و ICSI در گروه لقاح آزمایشگاهی قرار می‌گیرند و مراحل ابتدایی درمان مانند تحریک تخمدان و برداشت تخمک می‌تواند مشابه باشد.


تفاوت اصلی در نحوه لقاح است. در IVF معمولی، تعداد مشخصی اسپرم در کنار تخمک قرار داده می‌شود و اسپرم برای ورود به تخمک باید مراحل لازم برای لقاح را طی کند. اما در ICSI، یک اسپرم مناسب توسط متخصص جنین‌شناسی انتخاب و مستقیماً به داخل تخمک تزریق می‌شود.

♦ میکرواینجکشن چگونه انجام می‌شود؟


فرایند ICSI معمولاً شامل چند مرحله اصلی است:


۱. تحریک تخمدان‌ها


در بسیاری از چرخه‌های درمانی، داروهای هورمونی برای تحریک تخمدان‌ها و رشد چند فولیکول استفاده می‌شوند.


رشد فولیکول‌ها با سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایش‌های هورمونی تحت نظر پزشک بررسی می‌شود.


۲. برداشت تخمک


پس از رسیدن فولیکول‌ها به مرحله مناسب، با توجه به برنامه درمانی داروی نهایی بلوغ تخمک تجویز می‌شود و سپس تخمک‌ها با یک روش کم‌تهاجمی از تخمدان‌ها برداشت می‌شوند.


۳. آماده‌سازی اسپرم


نمونه اسپرم پس از دریافت در آزمایشگاه آماده‌سازی می‌شود. در صورت وجود شرایط خاص، ممکن است برای تهیه اسپرم از روش‌های تخصصی دیگری نیز استفاده شود.


۴. تزریق اسپرم به تخمک


در مرحله اصلی ICSI، متخصص جنین‌شناسی با استفاده از میکروسکوپ و ابزارهای میکرومانیپولیشن، یک اسپرم مناسب را انتخاب و مستقیماً به داخل سیتوپلاسم تخمک تزریق می‌کند.


۵. بررسی لقاح


پس از تزریق اسپرم، تخمک‌ها در شرایط کنترل‌شده کشت می‌شوند و در زمان مناسب از نظر وقوع لقاح و روند رشد جنین بررسی می‌شوند.


۶. کشت و انتقال جنین


در صورت تشکیل جنین و ادامه رشد مناسب، جنین‌ها برای چند روز در آزمایشگاه کشت می‌شوند. بر اساس شرایط درمان، جنین مناسب می‌تواند در مرحله مناسب به رحم منتقل یا منجمد شود.


♦ میکرواینجکشن برای چه کسانی انجام می‌شود؟


ICSI در برخی شرایط می‌تواند گزینه مناسبی باشد. از جمله:


•    تعداد کم اسپرم


•    کاهش تحرک اسپرم


•    اختلال در شکل طبیعی اسپرم‌ها


•    برخی مشکلات شدید مربوط به کیفیت اسپرم


•    استفاده از اسپرم به‌دست‌آمده از روش‌های جراحی


•    سابقه لقاح پایین یا عدم لقاح در چرخه IVF قبلی


•    برخی شرایطی که بنا بر نظر متخصص، ICSI می‌تواند احتمال لقاح را افزایش دهد


•    استفاده از تخمک‌های منجمد در شرایطی که تیم درمان ICSI را توصیه می‌کند


با این حال، وجود یک عامل مردانه تنها دلیل استفاده از ICSI نیست و تصمیم‌گیری درباره روش لقاح باید با توجه به شرایط زوجین و ارزیابی متخصص انجام شود.


♦ آیا میکرواینجکشن باعث افزایش احتمال بارداری می‌شود؟


یکی از اهداف اصلی ICSI، افزایش احتمال لقاح تخمک در شرایطی است که لقاح با IVF معمولی ممکن است با مشکل مواجه شود. اما باید میان «احتمال لقاح» و «احتمال بارداری» تفاوت قائل شد. حتی اگر لقاح با موفقیت انجام شود، عوامل متعددی از جمله کیفیت جنین، سن، وضعیت رحم و آندومتر و سایر عوامل فردی می‌توانند بر احتمال لانه‌گزینی و بارداری تأثیر بگذارند. بنابراین، ICSI به‌تنهایی تضمین‌کننده بارداری نیست.


♦ آیا همه تخمک‌ها با میکرواینجکشن لقاح پیدا می‌کنند؟


خیر. حتی با تزریق مستقیم اسپرم به تخمک، همه تخمک‌ها الزاماً لقاح طبیعی و موفقی را تجربه نمی‌کنند. کیفیت و بلوغ تخمک، کیفیت اسپرم و عوامل سلولی و مولکولی مرتبط با فرایند لقاح می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند. همچنین همه تخمک‌های برداشت‌شده الزاماً بالغ و مناسب برای انجام ICSI نیستند.


♦ بعد از میکرواینجکشن چه اتفاقی برای جنین می‌افتد؟


پس از انجام ICSI، تخمک‌ها در محیط کشت مناسب قرار می‌گیرند و در صورت وقوع لقاح، رشد جنین زیر نظر تیم جنین‌شناسی ادامه پیدا می‌کند. جنین در روزهای بعد مراحل مختلف رشد را طی می‌کند و در صورت رسیدن به مرحله مناسب، می‌تواند برای انتقال به رحم یا انجماد انتخاب شود.


انتخاب زمان انتقال جنین به شرایط فرد و برنامه درمانی بستگی دارد و ممکن است انتقال در مرحله کلیواژ یا بلاستوسیست انجام شود.


♦ آیا میکرواینجکشن برای اسپرم‌های بسیار کم هم امکان‌پذیر است؟


در برخی موارد، حتی زمانی که تعداد اسپرم‌های موجود در نمونه بسیار کم است، ممکن است امکان استفاده از روش‌های تخصصی برای تهیه اسپرم و سپس انجام ICSI وجود داشته باشد.


در شرایطی که اسپرم در نمونه انزال وجود ندارد، بسته به علت، پزشک ممکن است روش‌های تخصصی استخراج اسپرم را بررسی کند.


تصمیم‌گیری درباره این موضوع به علت ناباروری مردانه و ارزیابی متخصص اورولوژی و ناباروری مردان و تیم آزمایشگاه بستگی دارد.


پرسش‌های متداول درباره میکرواینجکشن


♦ آیا می‌توان بعد از ICSI جنین را منجمد کرد؟


بله. جنین‌هایی که پس از ICSI تشکیل شده و به مرحله مناسب رشد برسند، در صورت مناسب بودن شرایط می‌توانند با روش‌های استاندارد انجماد جنین، منجمد و برای استفاده در آینده نگهداری شوند.


♦ آیا جنسیت جنین با ICSI تعیین می‌شود؟


خیر. هدف اصلی ICSI کمک به فرایند لقاح است و این روش به‌خودی‌خود برای تعیین جنسیت جنین انجام نمی‌شود.


آیا میکرواینجکشن برای ناباروری مردان مناسب است؟


در برخی موارد ناباروری مردانه، به‌خصوص زمانی که تعداد یا تحرک اسپرم کاهش یافته باشد یا سابقه اختلال در لقاح وجود داشته باشد، ICSI می‌تواند گزینه مناسبی باشد. تشخیص روش مناسب به بررسی علت ناباروری و شرایط هر زوج نیاز دارد.