انتقال زیگوت به لوله فالوپ؛ مراحل، کاربرد و تفاوت با IVF
روش ZIFT (انتقال زیگوت به داخل لوله فالوپ) یکی از روشهای کمکباروری است که در آن، تخمک و اسپرم ابتدا در محیط آزمایشگاه لقاح مییابند. سپس سلول تخم لقاحیافته (زیگوت) در مراحل اولیه به داخل لوله فالوپ منتقل میشود تا ادامه رشد جنین و حرکت آن بهسمت رحم برای لانهگزینی، در مسیری طبیعی صورت گیرد.
برخلاف IVF معمولی که جنین مستقیماً وارد رحم میشود، در ZIFT انتقال به لوله رحم انجام میگیرد. امروزه با پیشرفت تکنیکهای پیشرفتهتر مانند IVF و ICSI، کاربرد ZIFT محدودتر شده و تنها در موارد بالینی خاص و به تشخیص پزشک متخصص مورد استفاده قرار میگیرد.
♦ZIFT چگونه انجام میشود؟
فرایند ZIFT شامل چند مرحله اصلی است:
۱. تحریک تخمدانها
در ابتدا، با استفاده از داروهای هورمونی، رشد چند فولیکول در تخمدان تحریک و روند رشد آنها با سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایشهای هورمونی پیگیری میشود. هدف از این مرحله، فراهم کردن امکان برداشت چند تخمک برای انجام لقاح در آزمایشگاه است.
۲. برداشت تخمک
پس از رسیدن فولیکولها به مرحله مناسب، تخمکها با استفاده از یک روش کمتهاجمی از تخمدانها برداشت میشوند. تخمکهای مناسب سپس برای انجام لقاح به آزمایشگاه جنینشناسی منتقل میشوند.
۳. لقاح در آزمایشگاه
تخمک و اسپرم در آزمایشگاه در کنار یکدیگر قرار میگیرند یا در صورت وجود اندیکاسیون مناسب، لقاح با روشهایی مانند ICSI یا میکرواینجکشن انجام میشود. پس از وقوع لقاح، تشکیل زیگوت بررسی میشود.
۴. انتقال زیگوت به لوله فالوپ
در مرحله بعد، زیگوت داخل لوله فالوپ منتقل میشود.
♦ هدف این است که زیگوت رشد خود را در مسیر طبیعی لوله فالوپ ادامه دهد و سپس به سمت رحم حرکت کند.
♦ تفاوت ZIFT و IVF چیست؟
تفاوت اصلی ZIFT و IVF در محل انتقال جنین یا زیگوت است.
در IVF، لقاح در آزمایشگاه انجام میشود و جنین پس از طی مرحله مناسب رشد، معمولاً مستقیماً به داخل رحم منتقل میشود.
اما در ZIFT، لقاح نیز در آزمایشگاه انجام میشود، ولی زیگوت در مرحله بسیار ابتدایی رشد به لوله فالوپ منتقل میشود.
♦ آیا در ZIFT لولههای فالوپ باید سالم باشند؟
بله. از آنجا که در ZIFT زیگوت به داخل لوله فالوپ منتقل میشود و باید از مسیر لوله به سمت رحم حرکت کند، وجود حداقل یک لوله فالوپ سالم و عملکردی اهمیت دارد. انسداد یا آسیب قابل توجه لولههای فالوپ میتواند استفاده از این روش را نامناسب کند.
به همین دلیل، بررسی وضعیت لولههای فالوپ یکی از عوامل مهم در ارزیابی امکان استفاده از ZIFT است.
♦ چه کسانی ممکن است کاندید ZIFT باشند؟
ZIFT بهطور معمول انتخاب اول درمان ناباروری نیست.
در صورت بررسی این روش، عواملی مانند موارد زیر اهمیت دارند:
♦ عملکرد مناسب حداقل یک لوله فالوپ
♦ شرایط تخمدانها و امکان برداشت تخمک
♦ امکان انجام لقاح در آزمایشگاه
♦علت ناباروری
♦ سابقه درمانهای قبلی
♦ شرایط اختصاصی بیمار و نظر متخصص
با توجه به محدودیتهای این روش، پزشک معمولاً گزینههای درمانی جدیدتر و کمتهاجمیتر را نیز در نظر میگیرد.
♦ احتمال موفقیت ZIFT چقدر است؟
نمیتوان یک میزان موفقیت ثابت برای ZIFT تعیین کرد؛ زیرا نتیجه درمان به عوامل متعددی مانند سن، کیفیت تخمک و اسپرم، تعداد و کیفیت زیگوتها، وضعیت لوله فالوپ و رحم و علت ناباروری بستگی دارد.
همچنین با توجه به اینکه ZIFT امروزه کاربرد محدودی دارد، انتخاب روش درمان باید بر اساس شرایط فرد و مقایسه گزینههای موجود انجام شود.
مهم است بدانیم که تشکیل زیگوت یا انتقال موفق آن به لوله فالوپ به معنی تضمین بارداری نیست. پس از انتقال نیز رشد جنین، حرکت آن به سمت رحم و لانهگزینی باید بهدرستی اتفاق بیفتد.
♦ مزایا و محدودیتهای ZIFT چیست؟
یکی از ویژگیهای ZIFT این است که لقاح در آزمایشگاه انجام میشود و در نتیجه تشکیل زیگوت پیش از انتقال قابل بررسی است.
با این حال، این روش محدودیتهایی نیز دارد؛ از جمله:
♦ نیاز به وجود لوله فالوپ سالم
♦ نیاز به اقدام جراحی برای انتقال زیگوت
♦ پیچیدگی بیشتر نسبت به انتقال جنین به رحم
♦ کاربرد محدود در درمان ناباروری امروزی
♦ وجود روشهای جایگزین مانند IVF و ICSI
به همین دلیل، ZIFT در بسیاری از موارد دیگر انتخاب معمول درمان ناباروری محسوب نمیشود.
در مرکز ناباروری رویان، انتخاب روش درمان بر اساس علت ناباروری، شرایط زن و مرد، سابقه درمان و ارزیابی تیم تخصصی انجام میشود تا مناسبترین مسیر درمانی برای هر فرد تعیین شود.
♦ آیا انجام ZIFT نیاز به بستری و بیهوشی دارد؟
بله؛ برخلاف انتقال جنین در IVF که کاملاً سرپایی و بدون بیهوشی است، انتقال زیگوت در ZIFT نیازمند جراحی سرپایی لاپاراسکوپی است و معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. ♦ آیا در صورت انسداد لولههای فالوپ میتوان از ZIFT استفاده کرد؟
خیر. برای انجام روش ZIFT، وجود حداقل یک لوله فالوپ سالم، باز و با عملکرد طبیعی ضروری است؛ زیرا جنین باید از مسیر لوله عبور کرده و خود را به رحم برساند. در صورت انسداد دوطرفه لولهها، روش انتخابی IVF خواهد بود. ♦ چرا امروزه از روش ZIFT کمتر از IVF استفاده میشود؟
به دلیل تهاجمیتر بودن روش ZIFT (نیاز به جراحی لاپاراسکوپی برای انتقال)، هزینه بالاتر، و از همه مهمتر پیشرفت چشمگیر تکنیکهای کشت آزمایشگاهی جنین در روشهای مدرن مانند IVF و ICSI، امروزه ZIFT به ندرت به کار میرود.
♦ چند روز پس از ZIFT میتوان تست بارداری انجام داد؟
معمولاً حدود ۱۲ تا ۱۴ روز پس از انجام عمل انتقال زیگوت، با انجام آزمایش خون تیتر بتا (Beta-hCG) میتوان وضعیت موفقیتآمیز بودن بارداری را ارزیابی کرد.