لقاح آزمایشگاهی یا IVF (In Vitro Fertilization) یکی از روشهای اصلی درمان ناباروری است که در آن تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاه در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا لقاح بهصورت طبیعی در شرایط آزمایشگاهی انجام شود. پس از تشکیل جنین، جنین در شرایط کنترلشده در آزمایشگاه رشد داده شده و در زمان مناسب به رحم منتقل میشود
در IVF مرسوم، برخلاف میکرواینجکشن (ICSI)، اسپرم بهطور مستقیم داخل تخمک تزریق نمیشود؛ بلکه اسپرمهای آمادهشده در مجاورت تخمک قرار میگیرند و لقاح بهصورت طبیعی انجام میشود.
IVF مرسوم چگونه انجام میشود؟
فرآیند IVF معمولاً در چند مرحله انجام میشود:
۱. تحریک تخمدانها
در ابتدای درمان، داروهای هورمونی برای تحریک تخمدانها تجویز میشوند تا بهجای رشد یک فولیکول، چند فولیکول رشد کنند. رشد فولیکولها با سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایشهای هورمونی بررسی میشود تا زمان مناسب برای مرحله بعد مشخص شود.
۲. برداشت تخمک
پس از رسیدن فولیکولها به اندازه مناسب، دارویی برای بلوغ نهایی تخمکها تجویز میشود و سپس تخمکها با روشی به نام پانکچر یا تخمکگیری از تخمدانها خارج میشوند. این مرحله معمولاً تحت بیحسی یا آرامبخشی انجام میشود و تخمکها برای انجام لقاح به آزمایشگاه جنینشناسی منتقل میشوند.
۳. تهیه و آمادهسازی اسپرم
در همان روز، نمونه اسپرم دریافت و در آزمایشگاه آمادهسازی میشود. در این فرآیند، اسپرمهای مناسبتر از نظر تحرک و سایر ویژگیهای آزمایشگاهی برای انجام لقاح انتخاب میشوند.
۴. انجام لقاح در آزمایشگاه
در IVF مرسوم، تخمکهای بالغ در محیط کشت مناسب قرار گرفته و اسپرمهای آمادهشده در مجاورت آنها قرار میگیرند.
در این روش، اسپرم باید خود بتواند به تخمک نفوذ کرده و فرایند لقاح را آغاز کند.
پس از گذشت زمان مشخص، تخمکها بررسی میشوند تا مشخص شود کدامیک لقاح یافتهاند و جنینهای حاصل از لقاح وارد مرحله کشت و رشد در آزمایشگاه میشوند.
۵. کشت و رشد جنین
جنینها در محیط آزمایشگاه و تحت شرایط کنترلشده رشد میکنند. بسته به شرایط درمان و تصمیم تیم پزشکی و جنینشناسی، ممکن است جنین در مرحله کلیواژ (معمولاً روز سوم) یا مرحله بلاستوسیست (معمولاً روز پنجم یا ششم) برای انتقال انتخاب شود.
البته همه جنینها الزاماً به مرحله بلاستوسیست نمیرسند.
۶. انتقال جنین به رحم
در زمان مناسب، یک یا در شرایط خاص تعداد مشخصی از جنینهای مناسب از طریق یک کاتتر ظریف به داخل رحم منتقل میشوند.
انتقال جنین معمولاً روشی کمتهاجمی است و برخلاف مرحله تخمکگیری، نیازی به جراحی ندارد.
پس از انتقال، جنین در صورت موفقیت لانهگزینی میتواند به بارداری منجر شود. تفاوت IVF مرسوم و میکرواینجکشن چیست؟
تفاوت اصلی این دو روش در نحوه انجام لقاح است.
در IVF مرسوم، اسپرمها در مجاورت تخمک قرار میگیرند و اسپرم باید بهطور طبیعی وارد تخمک شود.
اما در ICSI یا میکرواینجکشن، یک اسپرم انتخابشده مستقیماً به داخل سیتوپلاسم تخمک تزریق میشود.
بنابراین، ICSI را میتوان یک روش کمککننده به لقاح در چارچوب درمان IVF دانست، نه اینکه IVF و ICSI دو مسیر کاملاً جدا از هم باشند.
انتخاب بین IVF مرسوم و ICSI به شرایط هر زوج، بهویژه وضعیت اسپرم، سابقه درمان و شرایط تخمکها بستگی دارد.
پرسشهای متداول درباره IVF مرسوم
IVF مرسوم درد دارد؟
مراحل مختلف IVF احساس و شرایط متفاوتی دارند. تخمکگیری معمولاً با بیحسی یا آرامبخشی انجام میشود و انتقال جنین نیز در اغلب موارد یک اقدام کمتهاجمی است. میزان ناراحتی میتواند بین افراد متفاوت باشد.
آیا در IVF مرسوم همه تخمکها لقاح پیدا میکنند؟
خیر. همه تخمکهای برداشتشده الزاماً بالغ نیستند و همه تخمکهای بالغ نیز الزاماً لقاح پیدا نمیکنند. همچنین همه جنینهای تشکیلشده نیز الزاماً تا مراحل بعدی رشد ادامه نمیدهند.
IVF مرسوم بهتر است یا ICSI؟
هیچکدام را نمیتوان بهطور کلی برای همه زوجها «بهتر» دانست. انتخاب روش به شرایط زوج و بهویژه وضعیت اسپرم و سابقه لقاح بستگی دارد.
آیا انتقال بلاستوسیست بخشی از IVF است؟
بله. IVF به فرایند کلی لقاح آزمایشگاهی و ایجاد جنین اشاره دارد و جنین حاصل میتواند پس از چند روز کشت، در مرحله مناسب به رحم منتقل شود. انتقال در مرحله کلیواژ و انتقال بلاستوسیست، دو گزینه متفاوت برای مرحله انتقال جنین هستند.